OLIMPIJSKA REVIJA

 

ISTORIJA OLIMPIJSKIH IGARA – OD OLIMPIJE DO PEKINGA

U SLAVU ZEVSA

Nekoliko je mitova o začetku olimpizma, ali se većinom 776. godina p.n.e. uzima kao početak olimpijske istorije. Nesporni religiozni i panhelenski karakter.

Olimpijske igre u Pekingu iduće godine, 29. moderne po redu, biće, po svemu sudeći, najspektakularnije i najveće ne samo sportsko, ali pre svega sportsko, takmičenje ikad održano na planeti. Želja je najmnogoljudnije zemlje da organizacijom nadmaši sve prethodne domaćine. Već i to samo po sebi uzvišeno i plemenito ljudsko nastojanje da se bude bolji od drugih vraća nas na početke olimpijske tradicije.

Kakav veličanstven vremenski luk nad vekovima i civilizacijama: na jednom kraju Olimpija na Peloponezu u dubinama stare ere, homerovskog doba, na drugom, glavni grad Kine u eri globalizacije, čiji smo savremenici. Računajući “stare”, od 776. stare do 394. godine nove ere, i “moderne” biće to 322. Olimpijske igre. Između ukidanja antičke i zasnivanja moderne tradicije su 1502 godine  koje   nisu    Olimpijski plamen vekovima se ne gasi uništile nasleđe olimpizma.
 

Ko je osnivač Olimpijskih igara?

Serena Vilijams imala je privilegiju da ponese baklju

Po jednom mitu, takmičenja u Olimpiji je zasnovao najveći grčki junak Herakle, po drugoj Herakle sa Ide, po trećoj Pelop, stasiti prosac lepe Hipodamije, kćerke vladara Pize Enomaja, koga je, posluživši se lukavstvom i Posejdonovim zlatnim kočijama, pobedio u takmičenju za njenu ruku, kako je taj događaj opevao slavni Pindar u prvoj “Olimpijckoj odi”. Možda je najbliža stvarnosti  legenda po kojoj je takmičenja u Olimpiji osnovao plemeniti  kralj Elide Ifit (884. god. stare ere) da bi, poslušavši savet delfijske proročice Pitije, sprečio ratove i uništio kugu koja je vladala u njegovoj državi. Aristotel na jednom mestu pominje sporazum Ifita sa spartanskim kraljem Likurgom i vladarom Pize Kleostenom. Istoričar Pausanija, hiljadu godina kasnije, piše da je video tekst tog sporazuma urezan na metalnom disku koji je čuvan u Herinom hramu u Olimpiji.

Ali, ni ovaj podatak nam ne kaže tačno vreme nastanka igara.

Ono što se pouzdano zna jeste ime pobednika trke u dužini jednog stadija 776. To je Koroib, kuvar iz Eleje. Tu godinu svi istraživači uzimaju za početak olimpijske istorije. Ova trka je sve do uvođenja rvanja i petoboja 708. godine  p.n.e.  bila jedina takmičarska disciplina. Vremenom, broj diciplina se umnožavao a time i broj takmičara. Takmičenja odraslih i mladića su bila odvojena. Žene nisu imale pravo da se takmiče, niti da posmatraju takmičenja.

Igre su imale svoje institucije (sveto primirje, npr.),    pravila, sudije (helanodici), publiku, ceremoniju proglašenja pobednika. Prvog dana svi takmičari su prinosili žrtve Zevsu i drugim božanstvima. Treba istaći da su Igre u Olimpiji imale duboko religiozni i u svojoj razvijenoj fazi panhelenski karakter. Pobeda u Olimpiji donosila je posebnu slavu i ugled, ne samo takmičaru, nego  i gradu i državi koji su ga odgojili.

Veza između Homerovog doba i onoga što danas zovemo olimpijski duh je nesporna. “Homerovska Helada je pravi izvor prvobitnog olimpijskog duha”, zapaža bivši olimpijac i ostrašćeni kritičar olimpizma Lj. Simonović. Taj duh otkrivamo u večno aktuelnim spevovima o trojanskom ratu i Odisejvim lutanjima, u humanističkim idealima grčke “rodovske aristokratije” (kao što je arete – jedinstvo najviših moći duše i tela, negovanje viteških elemenata rivalstva, nadmetanja i takmičenja, težnja višim ciljevima), u stavu da oni ne izražavaju samo posebne interese jedne klase već imaju opšteljudsko značenje, kako misli Mihailo Đurić.

“Nema kulture”, veli Đurić, “bez plemenite težnje za isticanjem, bez upornog i samopregornog zalaganja da se postigne nešto više nego što su drugi  postigli, da se odmakne korak dalje od drugih, da se baci u zasenak sve što su drugi stvorili”. Nije li to danas osnovna ideja domaćina narednih igara kada teže da organizuju najbolje igre do sada.
 

Miloslav RAJKOVIĆ

SVETKOVINA U OLIMPIJI
 

TAKMIČILI SE I

PESNICI, VAJARI...

Najstariji arheološki nalazi u Olimpiji, iz 11-10. veka svedoče da je sredinom bronzanog doba to bilo siromašno selo. Najstarija svetilišta posvećena su Pelopu (sredina sedmog veka) i Heri. Zevsov hram , na južnoj strani svetog gaja алтиса, građen je od 468. do 456. godine stare ere.

U Olimpiji su se pored sportista, takmičili pesnici, govornici, dramski pisci, glumci, arhitekte i vajari. Na izgradnji Zevsovog hrama sarađivali su  arhitekt Libon (rukovodio radovima), vajar Fidija ( statua Zevsa na prestolu u celi hrama), slikari.
 

STADION
 

HERAKLOVE STOPE

Predanje veli da je tebanski Herakle prvi organizovao atletska takmičenja na Pelopovom grobu kraj reke Alfej. Tom prilikom je svojim stopama odredio dužinu trkačke staze nazvane stadij. Staza je iznosila 600 Heraklovih stopa ili 192,27 metara. Na tom mestu je kasnije izgrađen stadion, kome duguju ime današnja fudbalska i atletska borilišta.
 

LISTE POBEDNIKA
 

LEONIDA SA RODOSA

Prvi spisak pobednika na Olimpijskim igrama sastavio je Hipija u petom veku, a dopunio Aristotel. Međutim, imena svih pobednika na svim takmičenjima nisu sačuvana. Najduža je lista očuvanih imena u trčanju na jedan i dva (diaulos) stadiona i hoplitodromu (pod punom ratnom opremom). Među najuspešnijim bio je Leonida sa Rodosa, četvorostruki uzastopni pobednik  u sve tri trkačke disicpline (154-157. igre). Tri puta je bio pobednik Hion iz Sparte (29-31) na jednom i dva stadiona, Krison iz Himere (83-85), Hermogen iz Ksnata (215-217. igre)...